Манай улсын цөөн тооны тунгалаг урсацтай байгалийн тогтоц сайтай голуудын нэг нь Онон гол. Харин сүүлийн саруудад Онон гол их хэмжээгээр бохирдож мэргэжилтнүүдийн санааг зовоож байна. Тус бохирдол Оросын талаас үүдэлтэй гэнэ. Хэнтий нурууны зүүн хойно байрлалтай Ононгийн халуун аршаанаас Онон гол эх авч урсдаг. Ус хураах талбай нь 94040 шоо метр бөгвөд 808 км урттай аж.

Аргаль хонийг 1953 оноос эхлэн агнахыг хуулиар хориглож дархан цаазтай амьтан болгосноос гадна Зэрлэг амьтан ургамлын ховордсон төрөл зүйлийг олон улсын хэмжээнд худалдаалах Конвенцийн II хавсралтад оруулсан байна. Түүнчлэн аргаль хонины тархац бүхий байршил нутгийг улсын тусгай хамгаалалтад авчээ.

Талын нүүдэлчин Монголчуудын өнө эртнээс хэрэглэж ирсэн уран нарийн хийцтэй, дахин давтагдашгүй хэв загварыг өөртөө хадгалсан аж ахуйн хэрэгсэл өнөө үед түүхийн үнэт дурсгал болон хойч үедээ уламжлагдан иржээ. Энэхүү түүхийн хосгүй бүтээлүүдийн цөөхөн хэсгийг ч болов хайрлан хамгаалж, цуглуулж, ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхээр сэтгэл зүрхээ зориулж буй нэгэн хүнтэй уулзсан юм. Энэ хүн 15 жил эртний эдлэл цуглуулж, тэрхүү цуглуулсан бүтээлээрээ цомог гарган ард иргэддээ хүргэжээ. Ингээд "Халиун тревил" ХХК-ийн захирал С.Гансүхтэй уулзлаа.

ЯЛГАЖ ХАРЬЦАХ ЗӨВ ҮҮ
Манай зарим жуулчны бааз Монголчуудад үйлчлэхгүй, зөвхөн гадаадын жуулчдын өмнө л бидний хаалга нээлттэй хэмээсэн талаар иргэд гомдоллож байна. Эндээс Монгол хүн гадаадуудаас ямар нэг зүйлээр дутуу дулимаг хэмээн ойлгож болохоор байгаа юм. Магадгүй энэ нь хэтэвчин дэх мөнгөтэй, эсвэл Монголчууд хэтэрхий бүдүүлэг зэрэгтэй холбоотой байж болох юм. Гэхдээ хүмүүсийг ийн ялгаварлах нь хэр зохимжтой вэ.

Дархан-Уул аймаг нь газар нутаг багатай ч байгаа газар нутаг, байгаль орчноо байгаагаар нь хайрлан хамгаалах шаардлагатай. Учир нь сүүлийн жилүүдэд хүний зохисгүй үйлдлээс болж байгаль экологийн тэнцвэр алдагдаж цөлжих хандлага хүчтэй ажиглагдах болсон энэ үед аймгийн БОАЖГ-ын дарга С.Ганзоригтой ярилцлаа.

Идлэг шонхорын экспорт тойрсон асуудлаар БОАЖ-ын сайд Л.Гансүхтэй ярилцлаа. -Манай улс энэ жил Арабын орнууд руу 240 шонхор амьдаар нь гаргах квот батлаад байгаа.  Гэтэл өмнөх жилүүдэд зөвшөөрсөн тоо толгойноос илүүг гадагш зөөсөн гэх мэдээлэл гарсан. Энэ талаар ямар тайлбар өгөх вэ?

Монголд шинээр хөгжиж буй байгальд ээлтэй экотуризм аяллын талаар Аялал жуулчлалын үндэсний төвийн дэд захирал Н.Молортой ярилцлаа. -Жуулчдын улирал үргэлжилж байна. Манай улсад аялал жуулчлал хэрхэн хөгжиж байна вэ? -Дэлхийн бүхий л аялал жуулчлалын гол утга нь тухайн улс орны гэрэл гэгээг тольдон харах байдаг. Харин энэ бүхэн манайд эсрэгээрээ болж. Тухайн нутаг орныхоо хэв маяг, ахуйн соёлыг үл ойшоосон аялал жуулчлал хөгжиж байна.

Буриадын соёл, урлаг, спортын олон улсын "Алтаргана" наадам маргааш эхлэх гэж байна. Наадмын нээлтийн ажиллагаа энэ сарын 21-ний Лхагва гаригт Тєв цэнгэлдэх хvрээлэнд эхлэх бєгєєд энэ хvрээнд Буриад бєхийн барилдаан, Буриад сур харваа, хурдан морины уралдаан болон урлаг соёлын олон арга хэмжээ болох юм. Тус наадмын талаар Оросын холбооны Буриад улсын урлагийн гавьяат зvтгэлтэн, Соёл урлагийн их сургуулийн багш Г.Батцэрэнгээс тодрууллаа.

Манай сурвалжлагч Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзийт суманд ажиллахдаа эртний түүхт Орхон гол алтны уурхайнхны балгаар усаар биш улаан шороогоор уйлан урсч байгаа тухай сурвалжилсан билээ. "Уйлж байгаа Орхоныг авраач, Байгаль орчны сайд аа!" нийтлэлийг 2010 оны зургадугаар сарын 25-ны дугаартаа нийтэлж байсан юм. Уг нийтлэлийн дараа Орхон голоо аврах санаачлагад олон хүн нэгдсээр байна. Энэ удаад бид Орхоны хөндийн түүх, соёлын дурсгалт газруудын талаар археологич доктор, профессор Д.Баяртай ярилцлаа.

Манай улсад ирэх жуулчдын тоо жил ирэх бүр өссөөр буй. Гэвч энэ салбараас хүртэх ашиг төдийлөн өсөхгүй байгаа юм. Өнгөрсөн онд л гэхэд гадаадаас 411 мянга 640 жуулчин ирсэн гэсэн албан ёсны баримт байна. Үүнээс 200 сая гаруй ам.долларын орлого олсон гэж байгаа. Харин энэ онд жуулчдын тоо 500 мянгад хүрэх буюу үүнээс ч илүү байх боломжтой гэсэн тооцоог холбогдох байгууллагаас хийжээ. Гэхдээ орлого өсөх эсэх нь тодорхойгүй гэнэ.

Халимагийн ерөнхийлөгч Монгол улсад өнгөрсөн жил айлчилсан билээ. Уг айлчлалтай холбогдуулан "Өдрийн сонин" (№027, 028 (3104, 3105) 2009.02.02)-д Халимгийн үүх түүх, ур гарвалын тухай өгүүлсэн нэгэн чухал ярилцлагыг сэтгүүлч Д.Оюунтуяа МУБИС-ийн Монголын түүхийн тэнхимийн багш, доктор, дэд профессор На.Сүхбаатартай хийжээ. На.Сүхбаатар хилийн гадна амьдарч байгаа монголчуудын талаар түлхүү судалгаа хийдэг эрдэмтэн юм. Тиймээс энэхүү ярилцлагыг манай сонин уншигч та бүхэндээ дахин хүргэж байна.

Баян-Өлгий аймаг энэ сарын сүүлчээр 70 жилийнхээ ойг тэмдэглэхээр шаргуу бэлтгэж байна. Нутагтаа оршин суудаг болон тус аймгийн уугуул, өөр газарт яваа казах, урианхай, тува, дөрвөд иргэд түүхт ойдоо хэрхэн бэлтгэж, ямаршүү байдалтай тэмдэглэн өнгөрүүлэх гэж байгаа талаар тус аймгийн ЗДТГ-ын дарга, ойг зохион байгуулах комиссын тэргүүн Баймергений Зархумтай ярилцлаа.

Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны Аялал жуулчлалын газрын дарга Ц.Оргодолтой ярилцлаа. Энэ жил манай орныг зорих жуулчдын тоо нэмэгдсэн гэсэн. Жуулчид нэмэгдэхэд юу нөлөөлсөн бэ? Тийм ээ. Энэ жил гадаад сурталчилгааг харьцангуй сайн хийсэн. Дэлхийн гурван том үзэсгэлэнд амжилттай оролцлоо. Мөн Солонгост Монголыг сурталчилсан гурван цагийн нэвтрүүлэг гаргасан юм. Түүнчлэн Голланд, Швейцарь, Бельги, Франц зэрэг Европын холбооны улсад бүтэн жил монголыг сурталчлах нэвтрүүлэг гаргах гэрээ хийсэн. Мөн сурталчилгааны материал, DVD тараасан. Гэх мэтчилэн сурталчилгаа сайн хийгдсэн нь жуулчид нэмэгдэх шалтгаан болсон гэж үзэж байгаа. Манайх Дэлхийн аялал жуулчлалын байгууллагад элссэнээсээ хойш хамтын ажиллагаа тийм ч сайн байгаагүй. Харин энэ жилийн хувьд нэлээн сайн хамтарч ажиллаж чадсан гэж бодож байна. Ерөнхийлөгчтэй нь уулзсан. Мөн удирдлагуудтай нь олон асуудлаар нэгдсэн ойлголтод хүрсэн. Тухайлбал, Монголын аялал жуулчлалын тухай нэгдсэн сайтыг үнэ төлбөргүй тавиуллаа.

Урин дэлгэр цаг ирэхээр манай улсыг сонирхон ирэх жуулчдын тоо эрс нэмэгддэг. Гэхдээ өнгөрсөн жил дэлхий нийтийг хамарсан эдийн засгийн хямралаас үүдээд манай улсад ирэх жуулчдын тоо багассан гэсэн статистик судалгаа гарсан байсан. Харин энэ жил энэ тоо хэд болон өсөх бол. Манай улсад ирэх жуулчдын тоо нэмэгдэхийн хэрээр Монгол улсын эдийн засаг түүнийгээ дагаад сэргэх нь мэдээж.

-Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын байдлаар 593 хосгүй үнэт дурсгал байгаа гэж тогтоосон-

Жуулчид хамгийн түрүүнд тухайн улсын түүх, соёлыг музейгээс олж мэдэхийг хүсдэг. Гэвч манай музейнүүд тэр болгоныг илэрхийлж чадаж байна уу. Үгүй гэж хэлж болно, түүхийн үнэт олдвороо алдаж дууссан гэж хэлэх хүн байна.

Энэ зун сүүлийн 30 жил болоогүй цаг агаарын үзэгдэл болж хэт халалтын улмаас Европт хэдэн зуун хүн амиа алдах тухай дэлхийн хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулах болов. Энэ мэдээг манайхан цочир хүлээн авч зуны халууныг төсөөлөн халшрах боллоо. Энэ талаар Байгаль орчны гавъяат ажилтан, цаг уурч Л.Нацагдоржтой ярилцлаа.

Өнөөдөр нийгмийн өмнө тулгамдаж буй асуудлууд Нийслэл хотод хамгийн тод илэрч байдаг. Тухайлбал хотын утаа, орон сууцны хангамж, зам тээвэр, ажилгүйдэл ядуурал гэх мэт. Энэ мэт асуудлыг шийдэхэд мэргэжлийн байгууллага хүмүүс ямар санаа бодолтой байдгийг сонсохоор Газрын харилцаа, барилга, геодези зураг зүйн газрын Техникийн бодлого, норм нормативын хэлтсийн мэргэжилтэн О.Лхагвадоржтой ярилцлаа.

Монгол түмний үндэсний баатар, Хотогойдын шадар ван Чингүнжавын мэндэлсний 300 жилийн ойг улс даяараа энэ жил тэмдэглэж байна. Энэ талаар ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, дэд профессор С. Чулуунтай уулзан ярилцав.

Хэнтий аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын дарга А.Гантөмөр ажлаар нийслэлд ирсэн байх үед нь ярилцлага авлаа. Өнгөрсөн өвлийн зуд турханд танай аймаг хэр нэрвэгдэв? Хэнтий аймгийн хувьд орон нутгийн фондыг бий болгож чадсаны үр дүнд өвөлжилтөд хангалттай сайн бэлтгэсэн. Мөн манай Биндэр, Дадал, Батширээт гэсэн буриад сумдын зон олон туйлын ажилсаг тул өвөлжилтөндөө сайн бэлтгэдэг тогтсон уламжлалтай. Аймгийн хэмжээнд улсаас өгсөн үүрэг даалгаврыг давуулан биелүүлж, өвс хадланг хангалттай хураасан байв. Энэ бүхний хүчинд өвөлжилтийг хангалттай сайн даван тууллаа.

Өчигдөр монголчуудын хувьд баярын өдөр байлаа. Учир нь энэ өдөр монголчуудын өв соёл болон эрт дээр үеэс уламжлагдаж  ирсэн монгол тууль, цуур, бие биелэгээ Юнеско-д бүртгэгдсэн батламж бичгээ гардан авсан баярын өдөр байсан юм. Өөрөөр хэлбэл Монгол тууль, Монгол ардын цуур хөгжмийн уламжлалт урлаг, Монгол  бий  биелгээг хүн төрлөхтөний биет бус соёлын өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн батламж бичгийг Монгол улсад гардуулах ёслолын ажиллагаа Улсын филармонийн концертын танхимд болсон юм.